„Solidna terapia”. Czy terapeuta może uzależnić się od pomagania?

Scena z filmu „Solidna terapia” – mężczyzna siedzi przy kanapie, na której leży drugi bohater

Autor: Radosław Helwich – terapeuta e-uzależnień, trener EFT, założyciel ośrodka ESC, autor książki „Sztuka Pogrywania”

Znasz tę pokusę? Skoro pomogłem już tylu osobom, może znajdę sposób również na sytuację, która wydaje się bez wyjścia. Jeszcze jedna rozmowa, dodatkowa wiadomość, większe zaangażowanie. Czasami zauważam, że jako specjalista bardziej chcę zmiany niż osoba, która przychodzi po pomoc. Wtedy wracają do mnie słowa mojego superwizora, Michała Behnke: „Nie jesteśmy w stanie pomóc wszystkim”.

Zgadzam się z nimi. Jednocześnie rozumiem, jak pociągająca bywa myśl, że tym razem uda się przekroczyć własne ograniczenia. Argentyński komediodramat „Solidna terapia”, dostępny na Netflixie, daje okazję, żeby przyjrzeć się tej pokusie. Także wtedy, gdy samemu siedzi się w fotelu terapeuty.

„Solidna terapia” na Netflixie. Kiedy terapeuta zaczyna urządzać pacjentowi życie

„Solidna terapia” (oryginalny tytuł „Lo dejamos acá”) trafiła na Netflix 16 października 2026 roku. Film wyreżyserował Hernán Goldfrid, a w głównych rolach występują Ricardo Darín i Diego Peretti. Punktem wyjścia jest historia psychoanalityka, który traci wiarę w dotychczasowe metody i zaczyna przekraczać granice w relacjach z pacjentami. Pojawienie się pisarza z blokadą twórczą komplikuje sytuację.

Film można znaleźć w oficjalnym katalogu Netflix.

W tej historii najbardziej interesuje mnie droga na skróty: terapeuta zaczyna ingerować w życie pacjentów i przejmować rozwiązywanie ich problemów. Można zrozumieć frustrację stojącą za pragnieniem szybszych efektów. Ktoś cierpi, kolejne spotkania mijają, a zmiana przychodzi powoli. Pojawia się myśl: „Gdybym tylko mógł zrobić coś za niego…”.

Dla mnie to moment, w którym warto zatrzymać uwagę. Czy nadal wspieram człowieka w podejmowaniu własnych decyzji? Czy już próbuję doprowadzić jego życie do zakończenia, które sam uznałem za właściwe?


Plakat filmu „Lo dejamos acá” („Solidna terapia”) z dwoma mężczyznami przy kanapie terapeutycznej
„Lo dejamos acá” („Solidna terapia”, 2026). Oryginalny plakat filmu Netflix.

Syndrom Mesjasza w terapii. Pułapka dobrych intencji

Określenia „syndrom Mesjasza” używam tutaj potocznie, jako nazwy przekonania: „Potrafię uratować każdego, jeśli wystarczająco się postaram”. Nie jest to rozpoznanie kliniczne. Pomaga jednak uchwycić moment, w którym odpowiedzialność zaczyna przeradzać się w poczucie wszechmocy.

W moim doświadczeniu sukcesy terapeutyczne mogą wzmacniać tę pokusę. Pamiętam osoby, którym towarzyszyłem w odzyskiwaniu relacji, wychodzeniu z nałogowych zachowań, odbudowywaniu codzienności. Te historie dają nadzieję. Łatwo jednak przypisać sobie zbyt dużą część ich pracy i pomyśleć: „Skoro zadziałało wcześniej, zadziała znowu”.

Tymczasem w gabinecie spotykam za każdym razem innego człowieka. Z jego możliwościami, warunkami życia, tempem i ambiwalencją. Moje doświadczenie jest zasobem, ale nie daje mi dostępu do wszystkich odpowiedzi. Zdanie „Nie jesteśmy w stanie pomóc wszystkim” przypomina mi o granicach mojego wpływu.

Czy terapeuta może uzależnić się od pomagania?

Wdzięczność pacjenta potrafi wzruszyć. Widok człowieka odzyskującego sprawczość daje satysfakcję i poczucie sensu. Rozumiem, że można chcieć przeżywać te uczucia ponownie.

Czy można więc uzależnić się od pomagania? W tym tekście używam tego określenia jako metafory nadmiernej potrzeby bycia potrzebnym, a nie nazwy zaburzenia. Sama satysfakcja z pomagania, nawet bardzo silna, nie oznacza uzależnienia.

Przyglądam się jednak temu, co dzieje się ze mną, gdy wdzięczności i postępów brakuje. Czy potrafię zachować ciekawość? Jak reaguję, kiedy pacjent odrzuca moją propozycję? Co czuję, gdy wybiera innego specjalistę albo kończy współpracę?

Sygnałem do refleksji byłaby dla mnie sytuacja, w której własną wartość zaczynam mierzyć tym, jak bardzo jestem komuś potrzebny. Wtedy dodatkowy kontakt może służyć także ukojeniu mojego napięcia, a sukces pacjenta staje się potwierdzeniem, że jestem dobrym terapeutą.

Czy potrafię cieszyć się również z tego, że człowiek coraz rzadziej potrzebuje mojego wsparcia?

To pytanie wydaje mi się ważniejsze niż liczba osób, którym udało się pomóc

Granice w relacji terapeutycznej. Gdzie kończy się pomoc, a zaczyna kontrola?

Relacja terapeutyczna wiąże się z nierównowagą wpływu. Pacjent powierza mi intymne sprawy, a moje słowa mogą mieć dla niego szczególną wagę. Dlatego tak istotne jest, jak korzystam z zaufania i pozycji specjalisty.

Wyobraźmy sobie sytuację: pacjent opowiada o konflikcie w pracy. Terapeuta czuje silną potrzebę interwencji i rozważa kontakt z jego pracodawcą. Warto wtedy zapytać: jaki jest cel tego działania? Czy pacjent go rozumie i świadomie się na nie zgadza? Czy działanie mieści się w ustalonej roli i zasadach poufności? Jak wpłynie na jego samodzielność?

To hipotetyczny przykład. Pokazuje jednak, dlaczego samo przekonanie „robię to dla jego dobra” wymaga dalszych pytań. Zawodowe zasady dotyczące granic przypisują odpowiedzialność za ich utrzymanie terapeucie.

Pojawia się tu również kwestia ochrony informacji powierzanych podczas spotkań. O poufności i jej prawnych granicach pisaliśmy szerzej w ESC w artykule „Kto wie, że chodzisz na terapię? Bezpieczeństwo danych medycznych i prywatność pacjenta”.

Za jakość swojej pracy, dobór metod i rozpoznawanie ograniczeń odpowiadam jako specjalista. Decyzje pacjenta pozostają jego decyzjami.

Nie oznacza to bierności w sytuacji zagrożenia. Czasami potrzebne są interwencje ochronne, zgodne z oceną ryzyka i obowiązującymi procedurami. Także wtedy znaczenie mają jasny cel i zakres działania.

W terapii ważne jest również to, czy człowiek potrafi rozpoznawać i komunikować własne granice. Nie zawsze jest to łatwe, szczególnie gdy relacja wiąże się z silną potrzebą akceptacji. Temu zagadnieniu poświęcony jest również tekst ESC „Dlaczego tak trudno powiedzieć »nie«?”.

Dlaczego doświadczenie nie chroni terapeuty przed błędami?

Na początku pracy łatwo powiązać postępy pacjenta z odpowiedzią na pytanie: „Czy nadaję się do tego zawodu?”. Pojawia się presja, żeby szybko wykazać skuteczność, wiedzieć, co powiedzieć, zasłużyć na zaufanie. Odmowa albo zastój mogą wtedy boleśnie dotykać własnej niepewności.

Doświadczenie przynosi inne ryzyko. Wiele udanych procesów może osłabiać gotowość do sprawdzania własnych założeń. Myśl „znam już takie przypadki” potrafi wyprzedzić uważne słuchanie konkretnej osoby.

To możliwe pułapki, którym warto się przyglądać na każdym etapie pracy.

Wracam więc do pytania: czy mam jeszcze przestrzeń, żeby pacjent mnie zaskoczył?

Czy potrafię powiedzieć „nie wiem”, skonsultować swoje rozumienie albo uznać, że ktoś inny ma kompetencje lepiej odpowiadające jego potrzebom?

Granice w pracy terapeuty. Jak nie brać na siebie zbyt wiele?

Granice stają się konkretne w ustaleniach: kiedy odbywają się sesje, do czego służy kontakt pomiędzy spotkaniami, jak postępujemy w kryzysie i co obejmuje moja rola. Ich sens ujawnia się szczególnie wtedy, gdy pojawia się pokusa zrobienia wyjątku.

Nie każdy wyjątek jest błędem. Ważne jednak, żeby wynikał z potrzeb procesu terapeutycznego, a nie wyłącznie z mojego przekonania, że muszę zrobić więcej.

Przed takim krokiem pomocne jest dla mnie kilka pytań. Co chcę osiągnąć? Z kim uzgodniłem to działanie? Czy mógłbym otwarcie omówić je z pacjentem i superwizorem? Czy ten wyjątek zwiększa samodzielność pacjenta? Co stanie się z moją dostępnością, jeśli podobnego wsparcia będą potrzebować kolejne osoby?

Pytam też o cenę we własnym życiu. Czy po pracy mam uwagę dla bliskich? Czy potrafię odpoczywać bez sprawdzania wiadomości? Czy pomagając kolejnym osobom, zauważam własne zmęczenie?

Odpowiedzi pokazują, ile rzeczywiście mam przestrzeni na odpowiedzialną pracę.

Superwizja terapeuty. Miejsce także na niewygodne pytania

Na superwizję można przynieść pytanie o metodę pracy. Można też powiedzieć: „Bardzo zależy mi, żeby ten pacjent odniósł sukces”, „Czuję złość, kiedy odrzuca moje propozycje” albo „Obawiam się, że biorę na siebie za dużo”.

Właśnie takie rozmowy pomagają zobaczyć własny udział w relacji.

Superwizja daje możliwość przyjrzenia się pracy terapeutycznej przy wsparciu odpowiednio przygotowanego specjalisty. Obejmuje nie tylko kwestie metod i sposobu prowadzenia terapii, ale również trudności pojawiające się w relacji z pacjentem, decyzje zawodowe i dylematy etyczne.

Znaczenie superwizji podkreślają polskie standardy zawodowe. Kodeks etyczny psychoterapeutów Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego zobowiązuje psychoterapeutów zrzeszonych w tym towarzystwie do regularnego korzystania z superwizji. Wskazuje także na odpowiedzialność psychoterapeuty za swój wpływ na życiowe decyzje pacjenta oraz szczególną uważność superwizora na etyczne aspekty pracy.

Dla mnie superwizja jest przestrzenią, w której mogę przyjrzeć się także własnym emocjom i motywacjom. Czy moje zaangażowanie nadal wspiera pacjenta? Czy pojawia się potrzeba kontroli albo udowodnienia sobie skuteczności?

Perspektywa superwizora pomaga dostrzec moment, w którym potrzebuję zmienić sposób pracy, zasięgnąć konsultacji lub uznać granice swoich kompetencji.

Superwizja może zwiększać bezpieczeństwo procesu terapeutycznego, choć sama w sobie nie daje gwarancji, że specjalista nigdy nie popełni błędu. Jej wartość zależy również od tego, ile gotowości do szczerości wnoszę do tej relacji.

Nie jesteśmy w stanie pomóc wszystkim

Po „Solidnej terapii” zostaje ze mną pytanie: czy potrafię pozostać zaangażowany, kiedy uznaję granice swojego wpływu?

Wracam do słów Michała Behnke i myślę o osobach, z którymi pracuję. Chcę pomagać im z taką uważnością, która obejmuje również moją potrzebę skuteczności, własne ograniczenia i miejsce na ich wybory.

Nie jesteśmy w stanie pomóc wszystkim. Nie zwalnia mnie to z odpowiedzialności za ludzi, którzy przychodzą do mojego gabinetu.

Przypomina jedynie, że nie mogę przeżyć ich życia za nich.

Diagnoza nozologiczna uzależnienia ESC ośrodek leczenie e-uzależnień Warszawa Żoliborz psycholog, psychotraumatolog, psychoterapeuta, psychoterapia
Escape terapia uzależnień
Terapia grupowa Escape

Zobacz pozostałe:

Zobacz wszystkie
wpisy na blogu