Autor: Paweł Panas – specjalista e-uzależnień, seksuolog, psychotraumatolog.
Wchodzisz na Instagram „tylko na chwilę”. Oglądasz jedną rolkę. Potem drugą. Przesuwasz ekran i od razu pojawia się kolejna. Nie ma końca strony, przerwy ani momentu, w którym aplikacja pyta: „Chcesz oglądać dalej?”.
Po kilkunastu minutach orientujesz się, że miało być pięć.
Brzmi znajomo?
Przez lata podobne sytuacje tłumaczono przede wszystkim brakiem samokontroli użytkownika. Dzisiaj coraz częściej pojawia się jednak inne pytanie:
czy problem leży wyłącznie po stronie użytkownika, czy znaczenie ma również sposób, w jaki zaprojektowano aplikację?
To pytanie znalazło się w centrum jednego z najważniejszych dotąd amerykańskich procesów dotyczących dzieci, mediów społecznościowych i odpowiedzialności platform technologicznych.
Najważniejsze w skrócie
Sąd nie stwierdził, że Instagram uzależnia. Meta mierzy się z zarzutami dotyczącymi m.in. sposobu projektowania Facebooka i Instagrama oraz bezpieczeństwa młodych użytkowników.
18 sierpnia 2026 r. mają rozpocząć się wystąpienia otwierające w federalnym sądzie w Oakland. Wśród spodziewanych świadków są Mark Zuckerberg i szef Instagrama Adam Mosseri.
Pod lupą znajdują się m.in. infinite scroll, powiadomienia oraz systemy rekomendacji treści.
Podobne pytania zadaje już Unia Europejska. W lipcu 2026 r. Komisja Europejska wstępnie stwierdziła naruszenie Digital Services Act przez Meta w związku z konstrukcją Facebooka i Instagrama.
O co chodzi w procesie przeciw Meta?
Sprawa jest bardziej skomplikowana, niż może sugerować nagłówek „29 stanów pozywa Instagram za uzależnianie dzieci”.
Proces w Oakland ma przetestować m.in. zarzuty Kalifornii, Kolorado, Kentucky i New Jersey dotyczące tego, czy Meta projektowała Facebooka i Instagrama w sposób zwiększający zaangażowanie młodych użytkowników oraz czy właściwie informowała o bezpieczeństwie swoich platform.
Równolegle proces obejmuje roszczenia 29 stanów dotyczące gromadzenia i wykorzystywania danych dzieci w kontekście amerykańskiej ustawy Children’s Online Privacy Protection Act, czyli COPPA.
Stany domagają się nie tylko kar finansowych. Wśród postulowanych przez nie zmian znajdują się m.in. ograniczenia infinite scroll, części powiadomień, sposobu rekomendowania treści młodym osobom oraz bardziej restrykcyjne limity korzystania.
To jednak kluczowe rozróżnienie:
są to żądania powodów, a nie rozwiązania już nakazane Meta przez sąd.
Nie zapadł również wyrok stwierdzający, że Instagram lub Facebook są „uzależniające”. Wcześniejsze rozstrzygnięcia pozwoliły części zarzutów trafić do procesu, ale nie rozstrzygnęły najważniejszych sporów faktycznych.
Co na to Meta?
Firma argumentuje, że problemy psychiczne dzieci i nastolatków są złożone i nie można wyjaśniać ich jednym czynnikiem, takim jak korzystanie z mediów społecznościowych. Meta zarzuca również powodom wybiórcze przedstawianie wewnętrznych dokumentów firmy.
Jednocześnie wskazuje na rozwiązania wprowadzane dla młodszych użytkowników, m.in. Teen Accounts, bardziej restrykcyjne ustawienia treści, narzędzia kontroli rodzicielskiej i rozwiązania służące szacowaniu wieku użytkowników.
Proces ma więc odpowiedzieć nie tylko na pytanie, czy takie zabezpieczenia istnieją, ale również czy są wystarczające wobec zarzutów dotyczących sposobu działania całej platformy.
Dlaczego tak trudno przestać scrollować?
Właśnie tutaj temat procesu staje się szczególnie interesujący z perspektywy psychologicznych mechanizmów e-uzależnień.
Wiele popularnych aplikacji zostało zaprojektowanych tak, aby korzystanie z nich było bardzo płynne.
Kiedy czytamy książkę, kończy się strona albo rozdział.
Kiedy oglądamy film, pojawiają się napisy końcowe.
A kiedy przewijamy feed?
Koniec może się nie pojawić.
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine opisuje rozwiązania takie jak infinite scroll, autoplay, rekomendacje czy powiadomienia push jako elementy persuasive design — projektowania, które może kierować uwagę użytkownika i zachęcać go do dalszego korzystania z platformy.
Nie oznacza to jednak, że jedna konkretna funkcja „wywołuje uzależnienie”.
Bardziej precyzyjnie można powiedzieć, że niektóre rozwiązania ograniczają naturalne momenty, w których użytkownik musiałby podjąć świadomą decyzję, czy chce kontynuować korzystanie.
Infinite scroll — kiedy nie ma końca strony
Infinite scroll, czyli nieskończone przewijanie, powoduje, że kolejne treści pojawiają się automatycznie wraz z przesuwaniem ekranu.
Nie trzeba naciskać „następna strona”.
Nie pojawia się też naturalny koniec feedu.
National Academies zwraca uwagę, że taka konstrukcja może zachęcać użytkowników do pozostawania na platformie dłużej.
To nadal nie jest równoznaczne z uzależnieniem.
Może jednak ułatwiać sytuację, w której korzystamy dłużej, niż wcześniej zamierzaliśmy.
Autoplay — kolejny materiał pojawia się bez dodatkowej decyzji
Podobną funkcję pełni autoplay.
Po zakończeniu jednego materiału następny może rozpocząć się automatycznie.
Użytkownik nie musi wykonywać kolejnego działania, żeby kontynuować oglądanie.
To drobna różnica z perspektywy interfejsu, ale interesująca z perspektywy zachowania: znika kolejny moment, który mógłby stać się okazją do zakończenia aktywności.
Powiadomienia — kiedy aplikacja sama przypomina o swoim istnieniu
Inaczej działają powiadomienia push.
Telefon wibruje. Pojawia się komentarz, wiadomość, reakcja albo informacja o nowym materiale.
Wtedy rozpoczęcie korzystania nie zawsze wynika z wcześniejszego planu użytkownika. Zewnętrzny bodziec przypomina mu o aplikacji i może skłonić do ponownego jej otwarcia. Z częstym sprawdzaniem telefonu i potrzebą pozostawania na bieżąco może wiązać się również FOMO – lęk przed tym, że coś nas ominie.
National Academies wskazuje, że powiadomienia mogą zachęcać użytkowników do powrotu na platformę i wydłużać korzystanie.
Rekomendacje — coraz lepiej dopasowany feed
Systemy rekomendacji mają sprawić, aby użytkownik otrzymywał treści możliwie dopasowane do swoich zainteresowań.
Samo w sobie nie jest to czymś negatywnym.
Dzięki rekomendacjom łatwiej odnaleźć interesujące materiały, twórców czy społeczności.
Problem pojawia się wtedy, gdy najważniejszym celem systemu staje się przede wszystkim maksymalizacja czasu i zaangażowania użytkownika.
I właśnie dlatego jedno z najciekawszych pytań współczesnej debaty o mediach społecznościowych brzmi:
co powinien optymalizować algorytm — przede wszystkim zaangażowanie czy również dobrostan użytkownika?
Czy Instagram uzależnia?
To jedno z pytań, które najprawdopodobniej będzie coraz częściej pojawiało się przy okazji procesu Meta.
Najbardziej rzetelna odpowiedź brzmi:
nie można stwierdzić, że Instagram automatycznie uzależnia osoby, które z niego korzystają.
„Uzależnienie od Instagrama” ani ogólne „uzależnienie od social mediów” nie jest obecnie odrębną diagnozą w DSM-5-TR.
American Psychiatric Association wskazuje jednak, że nadmierne i kompulsywne korzystanie z technologii może prowadzić do realnych problemów w funkcjonowaniu. Jednocześnie sam czas spędzany przed ekranem nie wystarcza do stwierdzenia zaburzenia.
W ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia formalnie wyróżniono m.in. gaming disorder i gambling disorder. Osobnej diagnozy „uzależnienia od social mediów” w tej klasyfikacji nie ma.
Sam czas spędzany przed ekranem – screentime nie mówi jeszcze wszystkiego o naszej relacji z technologią.
Z praktycznego punktu widzenia ważniejsze od pytania:
„Ile godzin dziennie korzystam?”
może być więc pytanie:
„Czy nadal mam nad tym kontrolę?”
Tutaj szczególnie łatwo o nadmierne uproszczenia.
Badania wskazują na związki między określonymi wzorcami korzystania z mediów społecznościowych a problemami dotyczącymi m.in. zdrowia psychicznego, snu i codziennego funkcjonowania młodych osób.
Nie oznacza to jednak, że możemy powiedzieć:
„Instagram powoduje depresję” albo „social media powodują zaburzenia psychiczne u dzieci”.
National Academies po analizie dostępnych danych podkreśliły, że obecny stan wiedzy nie pozwala na prosty wniosek, że korzystanie z mediów społecznościowych jako takie powoduje pogorszenie zdrowia nastolatków na poziomie całej populacji.
Znaczenie mają m.in. sposób korzystania, rodzaj oglądanych treści, indywidualne cechy użytkownika oraz jego sytuacja życiowa.
Media społecznościowe mogą też przynosić korzyści — ułatwiać utrzymywanie kontaktów, zapewniać wsparcie czy dostęp do społeczności, których młoda osoba nie znajduje w swoim bezpośrednim otoczeniu.
Dlatego coraz ważniejsze staje się nie pytanie:
„Czy social media są dobre czy złe?”
ale:
„Które elementy platform, dla kogo i w jakich warunkach zwiększają ryzyko problemowego korzystania?”
Unia Europejska zadaje bardzo podobne pytania
Co ciekawe, problem nie dotyczy wyłącznie Stanów Zjednoczonych.
10 lipca 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła wstępne ustalenia, zgodnie z którymi Meta naruszyła Digital Services Act w związku z określanym przez Komisję jako „addictive design” sposobem działania Facebooka i Instagrama.
Komisja wskazała m.in.:
- infinite scroll,
- autoplay,
- powiadomienia push,
- silnie spersonalizowane systemy rekomendacji.
Według Komisji Meta mogła niewystarczająco ocenić i ograniczyć ryzyko tych rozwiązań dla dobrostanu użytkowników, w tym osób niepełnoletnich i szczególnie podatnych.
Trzeba jednak ponownie podkreślić słowo „wstępne”.
Postępowanie europejskie również nie oznacza jeszcze ostatecznego rozstrzygnięcia.
Pokazuje natomiast, że pytanie o odpowiedzialność platform za sposób projektowania swoich usług nie jest już wyłącznie tematem amerykańskich sądów.
To nie jest już jeden proces
Sprawa Meta w Oakland jest częścią znacznie większej fali postępowań w Stanach Zjednoczonych.
Przed tym samym sądem federalnym skonsolidowano ponad 3000 pozwów przeciwko m.in. Meta, Snap, Alphabet/YouTube i ByteDance/TikTok, dotyczących zarzutów związanych z projektowaniem platform i wpływem na młodych użytkowników.
Ważne jest jednak, aby właściwie interpretować te informacje.
To, że pozwy mogą być dalej rozpatrywane, nie oznacza, że sądy uznały przedstawione w nich zarzuty za udowodnione.
I właśnie takie rozróżnienie jest potrzebne w dyskusji o wpływie technologii na zdrowie psychiczne.
Problem nie zawsze sprowadza się do „silnej woli”
Z perspektywy e-uzależnień to prawdopodobnie jeden z najciekawszych aspektów całej debaty.
Osoba mająca trudność z ograniczeniem telefonu może myśleć:
„Powinienem po prostu mniej scrollować”.
„Brakuje mi dyscypliny”.
„Inni potrafią odłożyć telefon, a ja nie”.
Samokontrola ma znaczenie.
Ale zachowanie człowieka nie odbywa się w próżni.
Jeśli środowisko cyfrowe usuwa naturalne momenty zakończenia aktywności, automatycznie dostarcza kolejne treści, przypomina o sobie powiadomieniami i stale dopasowuje materiały do zainteresowań użytkownika, może ułatwiać przedłużanie korzystania.
Nie oznacza to, że odpowiedzialność użytkownika znika.
Oznacza natomiast, że warto patrzeć na problem szerzej — jako na relację pomiędzy człowiekiem, jego potrzebami i emocjami a środowiskiem cyfrowym, z którego korzysta.
W terapii e-uzależnień ważne jest więc nie tylko ograniczanie liczby godzin przed ekranem.
Istotne jest również zrozumienie:
Co dzieje się tuż przed sięgnięciem po telefon?
Jaką funkcję pełni scrollowanie?
Czy pomaga uciec od nudy, napięcia, samotności lub trudnych emocji?
Więcej o tym, jak emocje mogą łączyć się z korzystaniem z telefonu, opisujemy również w materiale „Smartfon dla zabicia nudy – uzależnienie od telefonu”.
Nie ma jednej liczby godzin, po której można automatycznie stwierdzić problem.
Warto jednak przyjrzeć się swojemu korzystaniu, jeśli:
- regularnie zostajesz w aplikacji znacznie dłużej, niż planowałeś,
- wielokrotnie próbujesz ograniczyć social media, ale szybko wracasz do wcześniejszego schematu,
- korzystanie zaczyna odbywać się kosztem snu, nauki, pracy, relacji albo innych ważnych aktywności,
- coraz częściej automatycznie sięgasz po telefon pod wpływem napięcia, nudy czy trudnych emocji,
- trudno Ci przerwać korzystanie mimo zauważania negatywnych konsekwencji,
- myśli o telefonie lub aplikacji zajmują coraz więcej uwagi.
Nie są to kryteria rozpoznania „uzależnienia od Instagrama”.
Są natomiast sygnałami, że warto dokładniej przyjrzeć się swojej relacji z technologią. APA również zwraca uwagę m.in. na kontynuowanie korzystania pomimo negatywnych konsekwencji oraz silne zaabsorbowanie technologią jako sygnały problemowego korzystania.
Jeśli chcesz najpierw przyjrzeć się samemu czasowi korzystania, sprawdź również nasz artykuł o screentime i korzystaniu ze smartfona.
Czy usunięcie infinite scroll rozwiąże problem?
Nie.
Problemowe korzystanie z social mediów jest zbyt złożonym zjawiskiem, aby można było sprowadzić je do jednej funkcji aplikacji.
Znaczenie mogą mieć emocje, relacje, stres, samotność, impulsywność, potrzeba akceptacji, FOMO, sposób radzenia sobie z napięciem i wiele innych czynników.
Zmiana projektu aplikacji może jednak zwiększyć liczbę momentów, w których użytkownik ma szansę świadomie zdecydować:
„Na dzisiaj wystarczy”.
I właśnie dlatego pytanie o konstrukcję platform jest tak ważne.
Nie chodzi o stworzenie internetu, który przestanie być atrakcyjny.
Chodzi o pytanie, gdzie kończy się wygoda i atrakcyjność produktu, a zaczyna projektowanie, które może utrudniać części użytkowników kontrolowanie własnego zachowania.
Co dalej z procesem Meta?
Wystąpienia otwierające zaplanowano na 18 sierpnia 2026 r.
Sprawę prowadzi sędzia Yvonne Gonzalez Rogers. Powołana została również ława przysięgłych, jednak ma ona charakter doradczy — ostateczne ustalenia i rozstrzygnięcie należą do sędzi.
Proces może dostarczyć nowych informacji o tym, jak projektowane są największe platformy społecznościowe i jakie znaczenie prawne może mieć odpowiedzialność za konstrukcję produktu.
Dlatego w ESC będziemy śledzić jego dalszy przebieg.
Najważniejszego pytania nie rozstrzygnęlibyśmy jednak nawet wtedy, gdyby jutro zniknął infinite scroll.
Co sprawia, że tak trudno jest nam odłożyć telefon i jak odzyskać nad tym realną kontrolę?
To właśnie od tego pytania często warto zacząć.
Jeśli trudno Ci odłożyć telefon
Jeżeli korzystanie z Instagrama, TikToka, telefonu, gier lub internetu zaczyna wpływać na Twój sen, relacje, pracę, naukę albo samopoczucie, warto przyjrzeć się temu wcześniej.
W ESC Ośrodku Terapii E-Uzależnień pracujemy z osobami, które doświadczają trudności związanych z korzystaniem z telefonu, mediów społecznościowych, internetu, gier i innych aktywności cyfrowych.
Jeśli chcesz omówić swoje korzystanie z telefonu lub social mediów ze specjalistą, możesz poznać Pawła Panasa i jego obszary pracy albo sprawdzić, jak wygląda terapia indywidualna w ESC
Celem nie zawsze jest całkowite odstawienie technologii.
Znacznie częściej chodzi o coś bardziej praktycznego:
odzyskanie wpływu na to, kiedy, dlaczego i w jaki sposób z niej korzystamy.
FAQ
Czy Instagram uzależnia?
Nie można stwierdzić, że Instagram automatycznie uzależnia osoby, które z niego korzystają. Możliwe jest jednak problemowe lub kompulsywne korzystanie z mediów społecznościowych, które wiąże się z utratą kontroli lub negatywnymi konsekwencjami w codziennym funkcjonowaniu. „Uzależnienie od Instagrama” nie jest obecnie odrębną diagnozą DSM-5-TR.
Czy sąd uznał już Instagram za uzależniający?
Nie. Rozpoczynający się proces dotyczy właśnie m.in. zarzutów dotyczących konstrukcji Facebooka i Instagrama. Dopuszczenie zarzutów do procesu nie oznacza, że zostały już udowodnione.
Co to jest infinite scroll?
Infinite scroll, czyli nieskończone przewijanie, to sposób projektowania aplikacji, w którym kolejne treści pojawiają się automatycznie podczas przewijania. Dzięki temu użytkownik nie dochodzi do naturalnego końca strony.
Czy infinite scroll powoduje uzależnienie?
Nie ma podstaw, aby twierdzić, że sam infinite scroll powoduje uzależnienie. Badacze i regulatorzy zwracają jednak uwagę, że może on zachęcać do przedłużania korzystania, ponieważ usuwa część naturalnych momentów zakończenia aktywności.
Czy Unia Europejska bada Instagram i Facebook?
Tak. Komisja Europejska 10 lipca 2026 r. przedstawiła wstępne ustalenia dotyczące naruszenia Digital Services Act przez Meta w związku z konstrukcją Facebooka i Instagrama. Analiza obejmuje m.in. infinite scroll, autoplay, powiadomienia push i spersonalizowane systemy rekomendacji.
Istotnymi sygnałami mogą być utrata kontroli nad czasem korzystania, wielokrotnie nieskuteczne próby ograniczenia, korzystanie pomimo negatywnych konsekwencji oraz wypieranie snu, relacji, nauki, pracy lub innych ważnych aktywności.
Źródła
Materiał przygotowano na podstawie aktualnych informacji i dokumentów dostępnych 17 sierpnia 2026 r., w szczególności:
- relacji Reuters dotyczących procesu Meta i federalnych postępowań przeciw platformom społecznościowym,
- dokumentów i komunikatów amerykańskich prokuratorów generalnych,
- komunikatu Komisji Europejskiej z 10 lipca 2026 r. dotyczącego Digital Services Act,
- raportu National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine „Social Media and Adolescent Health”,
- materiałów American Psychiatric Association dotyczących problemowego korzystania z technologii,
- materiałów World Health Organization dotyczących zaburzeń związanych z zachowaniami nałogowymi,
- oficjalnego stanowiska i informacji Meta dotyczących zabezpieczeń dla młodych użytkowników.
Artykuł opisuje trwające postępowania. Zarzuty procesowe nie są przedstawiane jako fakty ustalone prawomocnym wyrokiem.
